Türkçe

Bazı sözcükler sözlüklerde durmaz. Kendi insanlarını, kendi seslerini, kendi mekânlarını bulur. Benim için uzlet önce Tanburi Cemil Bey'le (1873 - 1916) tanburu buldu. Sonra da Gökçeada'da münzevi bir hayat seçen tanburi ve neyzen Melih Özaltıner'i, onun peşinden gömülü olduğu Kaleköy'ü.

Bu güzeller güzeli kelimenin anlamına göz attıktan sonra içinize düşen ilk imgeyi ya da yeri yorumlarda paylaşmak isterseniz başımın üzerine.

Tanburi Cemil Bey’in gözlerine bakmak isterseniz • SALT Araştırma Arşivi’ndeki fotoğraf

Melih Özaltıner’in Geleneksel Tanbur Tavrı Üzerine Notları burada • Geleneksel Tanbur Tavrı Üzerine Notlar

Tanburi Cemil Bey’den Mahur Peşrev • Tanburi Cemil Bey / Mahur Peşrev

UZLET

1.

Bir köşeye çekilip toplumdan, insanlardan uzak, yalnız başına yaşama.

Karşıtı. Ülfet

Kûşe-i uzlette oldum ihtiyar (Sâmipaşazâde Sezâî).

Ülfet belâlı şey, fakat uzlet sıkıntılı / Bilmem nasıl geçirmeliyim son beş on yılı (Yahyâ Kemal).

Bana sorma ki niçin uzletteyim (Yâkup K. Karaosmanoğlu).

2.

Tasavvuf. Görünürde halkın içinde olduğu halde kalben onlardan ayrı olma.

Uzlet kalabalık arasına girmek, fakat Hakk’ı bırakıp halk ile meşgul olmasın diye sırrı korumak, nefsi günahtan uzaklaştırmak, sırrı (kalbi) Hakk’a bağlamaktır (Kuşeyrî Risâlesi Terc.).

Adamın biri Zünnûn’a sordu: “Uzletim ne zaman sıhhatli ve sağlam olur?” Zünnûn adama şu cevâbı verdi: “Kendini kötü huylardan uzaklaştıracak kadar güçlü bulduğun zaman” (Kuşeyrî Risâlesi Terc.).

• Uzlet-gâh (-geh) (ﻋﺰﻟﺘﮕﻪ– ﻋﺰﻟﺘﮕﺎﻩ) tür. i. (Fars. -gāh > -geh ekiyle) Uzlet yeri, yalnızlık köşesi.

Ben çekileyim, varıp bulayım cihânın ucunda bir uzlet-gâh (Ahmed Vefik Paşa).

• Uzlet-güzin (ﻋﺰﻟﺘﮕﺰﻳﻦ) birl. sıf. ve i. (Fars. güzіn “seçen” ile) Uzleti seçen, yalnızlık köşesine çekilen (kimse).

Güzel bir köyde uzlet-güzin olmuştu (Şemseddin Sâmi).

• Uzlet-nişin (ﻋﺰﻟﺖ ﻧﺸﻴﻦ) birl. sıf. ve i. (Fars. nişіn “oturan” ile) Yalnız yaşayan (kimse), münzevî.

Kaynak
Kubbealtı Lugatı

English

Some words refuse to stay inside dictionaries. They find their own people, their own sounds, their own places. For me, uzlet first found the tanbur through Tanburi Cemil Bey (1873 - 1916). Later, it found its way to Melih Özaltıner - a contemporary tanbur and ney player who chose a life of seclusion on the island of Gökçeada - and, through him, to Kaleköy.

If, after reading its meaning, the first image or place that comes to your mind is one you’d like to share, please do so in the comments. I’d love to read what you have.

If you’d like to look into Tanburi Cemil Bey’s eyes • Photograph from the SALT Research Archive

For further reading (in Turkish) • Melih Özaltıner, Notes on the Traditional Tanbur Style

And here is Tanburi Cemil Bey's Mahur Peşrev • Tanburi Cemil Bey / Mahur Peşrev

UZLET

1.

Withdrawal from society, living alone in seclusion, apart from other people.

Antonym: Ülfet

2.

Sufism. An inward state of detachment in which one remains outwardly among people while inwardly turned away from them and devoted to God.

• Uzlet-gâh (-geh) (Persian suffix -gāh > -geh) A place of retreat, a secluded refuge.

• Uzlet-güzin One who chooses seclusion, a person who deliberately withdraws from society.

• Uzlet-nişin A recluse, one who lives in solitude, a hermit.

Source
Kubbealtı Dictionary

Bir önceki buluşmada sokak isimleri üzerine sohbet etmiştik. Eskiden, henüz sokak isimleri yokken insanlar evlerini, mahalleleri, baba adları, lakapları ya da yakınlarındaki cami, kilise, sinagog, çeşme gibi yapılar üzerinden tarif edermiş.

Poetika Journal’ın yeni sayısı için Poetika Yazı Kulübü’nden en az üç kişilik bir Hemrah Forumu oluşturun. Çevrim içi ya da yüz yüze buluşun. Çocukluğunuzun yapılarını, mahallelerini ve lakaplarını konuşun.

Sonra çocukluğun kendisini düşünün.

Çocukluğunun bir lakabı olsaydı ne olurdu?

Çocukluğun bir mahalle olsaydı neye benzerdi?

Çocukluğun nasıl bir yapı olurdu?

Yazılarınızı bekliyorum.

Aidiyetsizlik

Aidiyetsizliğe ait olmak

Kara bir top

Özgürlük

Ölüm korkusunun olmadığı yer

Read more

Bir hayal gördüm. Uzaktan dünyaya bakıyordum. İnsanları bir kafes içindelerdi. Kafesin farkında değillerdi.

Bana bunu söylediğinde on yaşındaydı.

Maalesef çocukluk, bu hapishanenin ağır ve müebbet inşasıdır.

Bir çocuğun üzerinde tahakkümü olan her güç ünitesi; çekirdek aile, geniş aile, okul, kültür, din, toplum, devlet bu inşaatta çalışan işçi, kalfa, şef, müteahhit, mühendislerdir. İnsanlık ya da “Sistem”in bu bileşenleri, orada yaşadıkları, olan biteni oradan gözüktüğü kadarıyla algıladıkları için, çocukluğa tutsaklığı öğretir. Yetişkinliğin otoritesi sayılan bu güç ünitelerinin hayata dair bildiği, bu hapishanedir, çocukluğa bu hapishaneden yaşamayı modellerler. Çocukluğumuz özgürlük aşeren mayamızın yerleşmekte zorlandığı, naif bir isyankârlıkla karşı çıktığı bu tutsaklığa alışmak için kendimize ihanetle geçer.

Platon’un Devlet1’te anlattığı “Mağara Alegorisi”nin girizgâhı şöyledir:

“… Yeraltında mağaramsı bir yer, içinde insanlar. Önde boydan boya ışığa açılan bir giriş… İnsanlar çocukluklarından beri ayaklarından, boyunlarından zincire vurulmuş, bu mağarada yaşıyorlar. Ne kımıldanabiliyor ne de burunlarının ucundan başka bir yer görebiliyorlar. Öyle sıkı sıkıya bağlanmışlar ki, kafalarını bile oynatamıyorlar. Yüksek bir yerde yakılmış bir ateş parıldıyor arkalarında. Mahpuslarla ateş arasında dimdik bir yol var. Bu yol boyunca alçak bir duvar, hani şu kukla oynatanların seyircilerle kendi arasına koydukları ve üstünde marifetlerini gösterdikleri bölme var ya, onun gibi bir duvar. … Bu alçak duvar arkasında insanlar düşün. Ellerinde türlü türlü araçlar, taştan, tahtadan yapılmış, insana, hayvana ve daha başka şeylere benzer kuklalar taşıyorlar. Bu taşıdıkları şeyler, bölmenin üstünde görülüyor. Gelip geçen insanların kimi konuşuyor, kimi susuyor. … [Bu durumdaki insanlar] ancak arkalarındaki ateşin aydınlığıyla mağarada karşılarına vuran gölgeleri görebilirler, değil mi? … Bu zindanın içinde bir de yankı düşün. Geçenlerden biri her konuştukça, mahpuslar bu sesi karşılarındaki gölgenin sesi sanmazlar mı? … Bu adamların gözünde gerçek, yapma nesnelerin gölgelerinden başka bir şey olamaz ister istemez, değil mi?”

Çocukluk zamanla Platon’un tasvir ettiği mağarada zavallı ve bedbaht yerini sabitler, gerçeklik yerine gölgeleri, akisleri izlemeye koyulur, derin bir galatıhis ve aklıselim fukaralığı içinde yetişkinliğe yol alır.

Çocukluktaki hapishane inşaatı fizyolojiden başlar. İnsan doğduğunda, debisi bir taşkına sebebiyet verecek derecede arttığında suyunu kesme becerisi olan dere yatağı gibidir. İstisnalar hariç bütün yeni doğanlar yoğun uyarılma altında kaldıklarında “kapatma”ya, suyu kesmeye erişimleri haiz olarak doğarlar. Fakat biliriz ki suyu kesmek, yatağı kurutur, canı öldürür, çölleştirir. Esas olan debi arttığında yatağın genişlemesi, suyun akmaya devam edebilmesidir. Çocuk bunu tek başına yapamaz, bunun ona gösterilmesi, modellenmesi gerekir. Söz konusu modelleme sadece bunu becerebilmiş bir yetişkinin koşulsuz, kendi yerleşik mevcudiyetiyle çocuğun yanı başında olabilmesiyle mümkündür. Lakin ayağı prangalı, mahpus yetişkinlerin bunu yapacak mecali yoktur.

Tazyik arttığında suyu kesmek dışında bir yol öğrenemeden, suyu kese akıta kese akıta yetişkinliğe doğru boy atar, kilo alırız. Pusulamız hep büyüklerin nasıl yaşadığıdır.

Bu pusula bizi yanlış yollara sevk eder. Suyu kesmeyi, içimizdeki merakı, canlılığı, neşeyi kurutmayı, dayatılmışı kerteriz alır, çölleşmeyi öğrenerek hapishane inşaatının temelini sağlamlaştırırız.

Hapishanedeki yetişkinlik, diğer bir deyişle yukarıda bahsettiğim güç otoriteleri, kalbi özgürlük için atan çocukluğu; kâh koşullu sevgi, kâh dogma, kâh utandırma ve suçlama ama en çok da bilgeleşememiş kendilikleriyle, bilinçli ya da bilinçsiz mahveder. Sorun yetişkinlerde değildir, sorun yetişkinlikte, yetişkinlerin de hapishanede olmasındadır. Sorun çocukluğu hapishane inşaatıyla bozguna uğratılmış yetişkinliktedir.

Buradaki ironi şudur: Yetişkinlik bu hapishaneyi fark etmekle ve “Ben buradan nasıl çıkarım?” sorusunun peşinden oradan oraya savrulmakla heba olur.

Bu döngüyü kırmak imkânsız olmasa da çok zordur. Çoğu zaman ergenlik bunun için bulunmaz bir fırsattır fakat eski toplumlardaki erginleşme ritüelleri 21. yüzyıl gündeminde artık terk edildiğinden bu fırsat çoktan tepilmiştir. Çocukluktan yetişkinliğe geçiş bu dünyada geçirdiğimiz zamana, yaşa, büluğa ermeye göre belirlenir, partilerle, çemberlerle “kutsanır” olmuştur. Böyle olması kederlidir.

Gerçeklik için gerçek lazımdır. Birçoğumuz için bu hapishaneyi görmek büyük bir acı yaşamakla mümkündür. Şükür ki hayat acı konusunda eli açıktır.

“Ortalama” bir çocukluk geçirmedim. Çok sevildim, şımartıldım, anneme ve babama minnettarım. Ama pek tabii ki ben de hapishanedey(d)im. Güneş ışığının aydınlattığı gerçekliğe değil de mağara duvarındaki gölgelere baktığımı fark etmem ergenliğime denk gelir. Ölümün her türlüsü, sonların, bitişlerin hepsi, hapishaneyi yıkmaya dair bir devrimdir, orak çekiçtir keza.

Çocukluk evimizin salonunda, yemek masasında okul arkadaşımla Sabahattin Ali edebiyatı üzerine dönem ödevi yapıyorduk, lise birdeydik. Salonun oturma kısmında bir iki insan vardı, annem ağlıyordu. Aslında hep bildiğimiz, bilip de bilmezden geldiğimiz “bilinmezlik” salondaki koltukların birine oturmuş, beni hususi eğitimine almıştı. Babama kanser teşhisi konmuştu.

Çok hastaydı ama iyileşecekti; hâla duruyor mu bilmem, o zaman Benetton diye bir marka vardı. Babam iyileşecek, ben üniversitede okurken bir yandan ders verecektim (Matematik ve İngilizce dersleri verdim), param olacaktı ve rengârenk Benetton eşofmanlarım. Babamla sahil yolunda yürüyüş yapacaktık. O yürüyüşleri hiç yapamadık.

Rengârenk eşofmanlarım oldu, çok sonradan.

On beş ve on yedi arası kâbustu. Babam hastanelerde, ameliyatlarda, kanserinin beyne metastazıyla terminal evredeydi. Okuldan eve geldiğim bir gün babamın artık yürüyememeye; diğer gün görmemeye, bir diğeri ise konuşamamaya başlamasının miladı olurdu. Annemle babamın odası, banyonun hemen yanındaydı, banyoya giderken eğer yatağındaysa, acaba yaşıyor mu diye nefesini kontrol ederdim. Yaşıtlarımın mezuniyet kıyafeti seçtiği, üniversite sınav stresi yaşadığı, âşık olduğu zamanlarda, ben babamın çiş yaptığı ördeği tuvalete boşaltırdım. Babamı gündüzleri yattığı salon ve geceleri yattığı yatak odası arasında sandalyeyle taşırdık, annemle. Ellerim nasır tutmuştu. Bir gün Boğaziçi’nde bir arkadaşım ellerimi görüp bana “Ne o sen tarlada mı çalışıyorsun?” demişti. “Yok ben babamı taşıyorum,” diyememiştim.

Çok yalnızdım, ablam Amerika’da, annem ölümle hayatın eşiğindeydi.

Sonra babam öldü. Bilinmezliğin tek bilineni, ölüm, bana hapishaneyi gösterdi, çıkış yolunun, özgürlüğün, bilinmezlikten geçtiğini. Birden olmadı, ama peyderpey, düşe kalka, acıya kanaya, hapishaneden kaçmanın bilinmezliğe boyun eğerek mümkün olduğunu öğrendim, hâlâ da öğrenmeye devam ediyorum. Hayat acıdan yana bonkör, zira.

Gurdjieff, “Hapishanedesin. Hapishaneden kaçmak için hapishanede olduğunun farkında olman lazım. Özgür olduğunu düşünüyorsan, kaçamazsın,” demiş.

Aslında hepimiz hapishanede olduğumuzun farkındayız. Çocukluğumuzda içine yerleştirildiğimiz, yerleştiğimiz hapishaneden çıkmak için kuş gibi çırpınıp duruyoruz. Gerçek alnımızda yazıyor, görmediğimizden okuyamıyoruz.

İşimiz birbirimize alnımızda ne yazdığını sesli okumak, belki.

Mağaranın içindeyken.

Ot Dergisi, Haziran 2026

Erol Ölçer’in Sokak Şehir Hafıza, Kuyulu’dan Biçki Yurdu’na Osman Nuri Engin ile İstanbul Sokak Adları kitabından alıntı.

…

Osman Nuri Ergin, 1927 nüfus tahriri hazırlıkları hakkında iki rapor hazırlamıştır. Her iki raporda "Nümerotaja memur Heyet-i Tahririye Müdürü Osman Nuri" imzası vardır. İlk rapor, 23 Haziran 1927 tarihli "Sokak Levhalarıyla Bina Numaraları hakkında Rapor"12, ikinci rapor 1 Ağustos 1927 tarihli "Nümerotaj hakkında Rapor"dur. Raporlar ele aldığımız konudaki çalışmalar hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Burada bazı örnekler ve açıklamalar ekle-yerek, raporları ana hatlarıyla özetleyerek vermek istiyorum; ayrıntılar için kitabın ekler kısmına aldığımız orijinal metinlere müracaat edilmelidir.

Sokak levhalarıyla bina numaraları hakkında rapor

Yukarıda belirtilen hukuki düzenlemeler gereğince hazırlıkları zamanında bitirmek için derhal çalışmalara başlanmıştır. Önceden sokakların isimleri tespit edilmiş, sonra isimsiz sokaklar tespit edilerek isim verilmiş, mükerrer isimlerden biri sabit bırakılarak diğerleri uygun bir biçimde değiştirilmiştir. Örneğin birden fazla olan Hamam Sokak, sadece bir tanesi aynen bırakılarak, diğerleri Yatağan Hamamı, İcadiye Hamamı, Kınalı Hamamı, İstinye Hamamı Sokağı olarak değiştirilmiştir. Ayrıca talimatname gereği müstehcen, gayri milli ve hoş olmayan sokak isimleri değiştirilmiştir. Örneğin eski adı Meyhane Sokak olan sokağa Bade Sokak; Karabet Kalfa Sokağına, Kurt Çelebi Sokak; Tensof Sokağına Maruf Sokak; Aşıklar Sokağına, Beşir Fuat Sokak; Aya Mina Sokağına, Bestekar Hakkı Sokak; Kilise Sokağına, Kamış Sokak ismi verilmiştir. Diğer bir güzel örnek Osman Nuri Ergin’in biyografisi bakımından da önemlidir. İstanbul’da birçok Değirmen Sokak vardır. Karagümrük Nahiyesinde Beyciğez Mahallesi’nde kendi evinin bulunduğu Değirmen Sokağın adını Kimyager Sokağı olarak değiştirmiştir. Sokağın yeni adı, Osman Nuri’nin Kimyacı oğlundan gelmektedir. (Cemal Ergin, 2 Şubat 1970’de vefat etmiştir).

İsimsiz veya yeni açılan sokaklara da isim vermiştir. Örneğin Molla Aşkı Mahallesi’nde yeni açılan bir sokağa Kaşar Sokağı ve Şehremini’nde yeni açılan bir sokağa Hüseyin Kazım Sokağı ismini vermiştir. (Bu sokağın adının Hüseyin Kazım Kadri’den geldiği söylenir). Daha önce açılmış sokakların bir kısmına isim bulunamamış ve hepsine Yeni Sokak denilmişti. Bu gibi sokaklara da yeni isimler verilmiştir. Örneğin Fatih Sinan Ağa Mahallesi’ndeki bir sokağa Parmaklık Sokağı adı verilmiştir. Üsküdar Paşa Limanı’ndaki Yeni Sokağa, Nacak Sokağı adı verilmiştir.

Sokak isimleri kayda alınırken, sokak isimlerini levhalara yazdırıp her sokağa iki adet olmak üzere hazırlamak ve kapı numaralarının levhalarının hazırlanmasıyla da uğraşılmıştır. Tüm bu çalışmalar 160 kişilik bir memur ve katip istihdam edilerek yapılmış-tır. Bunların yanında haritacılar ilmi usullerle çalıştırılmış, kanunun müsaade ettiği zaman içerisinde çalışmaların tamamlanması hedeflenmiştir. Osman Nuri Ergin, İstanbul için nüfus tahririnin ertelenmesinin hoş olmayacağını belirtmektedir. Bunun için dar vakitte tüm çalışmaların ve hazırlıkların tamamlanmasını hedeflemiştir. Vazifenin zamanında bitirilmesi için İstatistik ve Nüfus Müdürleri tarafından ikaz almıştır. Onun için kayıtları hazır olan isim ve numaraların levhalarının en kestirme yollardan sipariş edilerek imalatının başlatılması ve yerlerine takılmasını sağlamak gerekmektedir.

Osman Nuri Ergin, levhaların emayeden yapılmasını istemektedir. Ancak emaye lev-
rafından haları, memleket içerisinde yapabilecek bir fabrika ve imalathane bulunmadığından Avrupa’da yaptırılması gerekmektedir. Vaktin darlığı yüzünden bu da mümkün değildir. Kendisinin Ankara’da İstatistik Müdürlüğü ve Nüfus Müdürlüğü ile yaptığı görüşmelerde ek bir süre verilemeyeceği, sadece İstanbul için tahririn tehir edilemeyeceği belirtilmiş; hatta levhaların yetişmemesi ihtimali karşısında yağlı boya ile kapılara numaraların, sokaklara isimlerin yazılması söylenmiştir.

İstanbul’a güzel şeyler yakışacağını düşünen Osman Nuri Ergin, levhaların emaye yapılmasını düşünürken sokak adlarının ve numaraların yağlı boya ile yazılması ihtimali kendisini son derece üzmüştür. Nişan isimli bir imalathane, emayenin Avrupa’dan getirtilip burada yazılarının yazılmasını teklif etmiş, sadece emayenin Avrupa’dan gelmesinin 3 ay süreceğini bildirmiştir. Emaye levhaların yapılmasına talip olan bir Bulgar ise gümrük vergisinden kurtulmak için fabrikasının Türkiye’ye nakledilmesini istemişse de bu teklif de vakit yetersizliğinden dolayı olumlu karşılanmamıştır. Alman firmaların temsilcisi olan Eczacı Ali Haydar Bey, bina numarası levhalarının tanesinin 50 kuruşa yapılacağını ve 100.000 adetinin altı ayda teslim edilebileceğini bildirmiştir. Emaye levhalar için başkaca müracaatlar olmuşsa da fiyat ve teslim süresi bildirmemişlerdir.

İstanbul’da daha önce emaye levha yapılması ve sokaklara takılması 1341 (1925) senesinde düşünülmüş ve Büyükada pilot bölge olarak belirlenmiş; sokak isimlerinin kesin kayıtları şubeye bildirilerek emaye levhalar bir şirkete 276 kuruşa yaptırılmak üzere sipariş edilmişse de bu şirket hiçbir şey yapmamıştır. Sonradan Nişan firmasına sipariş edilmiş, bu firma 30X20 ebadında zemini beyaz, yazıları siyah olarak yapılacak levhaların bedelini 270 kuruştan bildirmiş ve anlaşılmıştır. Bu firma 30-40 levha yapmış ve iflas ettiği için siparişler yarıda kalmış, yaptığı levhalar da alınmamış, firmanın teminatı Şehremaneti’ne irat kaydedilmiştir. Bundan sonra sokak levhası yapılmamış, 1927 Nüfus Tahriri ile imali gündeme gelmiştir.

İstanbul nüfus sayımına 9 daire olarak girmiştir. Bu daireler: 1. Beyazıt Dairesi, 2. Fatih Dairesi, 3. Beyoğlu Dairesi, 4. Yeniköy Dairesi, 5. Hisar Dairesi, 6. Üsküdar Dairesi, 7. Kadıköy Dairesi, 8. Adalar Dairesi, 9. Bakırköy Dairesi. Bu dairelerde tahminen 10.000 sokak ve 142.000 bina bulunmaktadır. Sokakların girişine ve bitimine levha asılacağı için 20.000 sokak levhasına ihtiyaç vardır. Levha yaptırılması araştırmalarında Teneke Saç İmalat Fabrikası, birisi tenekeden diğeri onluk saçtan ve diğeri galvanizli saçtan üç numune bina numarası ve sokak levhası yap-mıştır. Onluk saçtan yaptığı üzeri ripolin boyalı (suya dayanıklı ve mukavemetli boya çeşitidir) ve yazıları beyaz boyalı 30x20 ebadındaki sokak levhasının fiyatını 35 kuruş olarak bildirmiştir. 20.000 levhanın yekün fiyatı 700.000 kuruş olacaktır.

Bina numaralarının eskiden yapılmış olanlarından, binaların üzerinde, ambarlarda ve dairede bulunanlarından istifade edilerek kullanılması ve yeni imal edilecek numaraların adetinin azaltılması düşünülmüşse de kanunun zeminin kırmızı boyalı olacağı konusundaki kesin hükmü buna engel olmuştur. Eskilerin elle tek tek boyanmasının epey zaman alacağı göz önüne alınarak bundan vazgeçilmiştir. (1927 tarihinden önce yapılan bina numara ve sokak levhalarının zemini beyaz, yazısı kırmızıdır).

Tüm bu çaresizlikler ve vaktin dar olması yüzünden İstanbul için çok güzel bir görünüş
sağlayacak olan emaye levhalardan vazgeçilmiştir. Hem vakit dardır, hem de emaye, saç vey. galvanizden imal edilecek olan levhalara göre 10 misli pahalıdır. Levhaların emayeden yapılması ancak beş sene sonra tekrar yapılacak olan nüfus tahriri için düşünülebilecektir. Geriye kalan şu seçenekler kalmıştır:

Bina numara levhalarını,

1. Kalın tenekeden mesela 140 librelik,

2. Onluk siyah saçtan kabartmalı,

3. Onluk galvanizli saçtan kabartmalı yapmak.

Sokak levhalarını ise galvanizli saçtan veya kara saçtan yapmak.

Teneke levhalar makine ile boyanıp fırında kurutulduktan sonra üzerlerine makine ile
numara basılacaktır. Bunu yapmak için müracaat eden firma tanesine 7 kuruş istemektedir. Diğer seçenek olan onluk saç üzerine kabartmalı saçtan yapılması ise bazı mahzurlar içermektedir: Boyanın elle yapılması, fırında kurutma imkanının olmaması, yapacak olan firmaların teneke levhaları günde 5.000 adet verdikleri halde onluk saçtan mamul levhaları günde 2.500 adet verebilmeleri; bu adetin vaktin darlığından ötürü yetersiz bulunması.

Levhaların galvanizli saçtan imal edilmesi seçeneklerin en makulü olarak görülmüştür. Teneke veya onluk saç levhaların önünün ve arkasının boyanması gerekmekte; galvanizin sadece önünün boyanması imalde zaman tasarrufu sağlamaktadır. Sokak levhalarının da galvanizli saçtan yapılması seçeneği ağır basmıştır. Galvanizin zemin boyası ve yazı boyası fırında kurutulabilmekte olup imali çabuklaştırmaktadır. Sirkeci’deki bir müessese günde 100 sokak levhası verebileceğini söylemiştir. 20.000 levha altı yedi ayda bitirileceğinden işi çabuklaştırmak için hiç olmazsa sokak levhalarının sadece sokak girişlerine takılması ve Nüfus Tahririnden sonra da kalanının takılması düşünülmüştür.

Sokak levhalarının yazısı rika ile yazılacaktır. Sokak levhalarının fazlalığı ve başka teknik sebeplerin yanı sıra “rika”nın seçilmesinde Osman Nuri Ergin’in şahsî tercihinin payı olabileceği kanaatindeyim. Tüm bu çalışmalar neticesinde bina numara levhalarıyla sokak levhalarının galvanizli saçtan yapılmasına, levhaların İstanbul’da yapılmasına ve ilan neticesinde pazarlık usulü ile siparişinin verilmesine karar verilmiştir. Osman Nuri Ergin, Nümerotaj Müdürü olarak çalışmalarının birinci safhasını bu şekilde rapor etmiştir.

Sokak Şehir Hafıza, Kuyulu’dan Biçki Yurdu’na Osman Nuri Engin ile İstanbul Sokak Adları, Erol Ölçer, Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları

Numerotaj memuru Osman Nuri (Engin) Taksim alanının köşesindeki su makseminin duvarına, Cadde-i Kebir tabelasının yerine “İstiklal Caddesi” yazılı yeni tabelayı mıhlıyor. 1927.

(Cumhuriyet Gazetesi, 1927)

Yaşadığınız sokağı, caddeyi çalışın, araştırın.

• Şu anki adı ne zaman verilmiş, önceki adı nedir, daha önceki adı nedir, ne kadar geriye gidebiliyorsunuz?

• Geçmişte kimler yaşamış, şimdi kimler yaşıyor?

• Başında ne var, sonunda ne var? Ya ortasında?

• Ağaçları, çiçekleri hangileri? Kokuları?

• Kuşları? Börtüsü, böceği?

• Yaz sesleri? Sabahının, akşam üzerinin, gecesinin?

Neyi saklıyor?

Neyi açık ediyor?

Ne izi bırakıyor?

Aşağıdaki çizim, sonbaharda çıkacak Çocuk, Yaşlı Ağaç ve Hikâyeler için Ayşe Deniz Şahin taslak çizimlerinden.

Son Poetika Yazı Kulübü buluşmasındaki Gaston Bachelard metni burada:

Kreatif Yazar

Poetika Journal #9

Hatırlıyorum! Evimden birkaç metre uzakta bir plaja sevinç çığlıkları atarak gidişimi, sadece Beyoğlu’na değil, Moda’ya çıkmak için de şık olmak gerektiğini, sokaklarında çocukların güvenle oynadığını, mahalle kavramının dibine vurulduğunu, kuaförün, yorgancının ve çoktan unutulup gitmiş esnafın tatlı sohbetini, çocuk parkını, çay bahçesini, Reks sinema…

Read more

a month ago · 5 likes · Serda

- Mekân, Ev

Read more

Gaston Bachelard’ın “Mekânın Poetikası” kitabından alıntı.

İç mekânın içsel değerleri üstüne yapılan fenomenolojik bir çalışma için kuşkusuz ev ayrıcalıklı bir varlıktır; elbette evi hem birliği hem de karmaşıklığı içinde ele almak ve böylece onun sahip olduğu tikel değerlerin tümünü temel bir değerde bütünleştirmek koşuluyla. Ev bize, hem dağınık hayaller hem de bir hayaller bütünü sunar. Her iki durumda da, hayalgücünün gerçekliğin değerlerini artırdığını kanıtlayacağız. Hayaller bir tür çekim gücüyle, evin çevresinde toplanır. Başımızı soktuğumuz bütün evlerden kalan anıları geride bırakarak, oturmayı düşlediğimiz tüm evlerin ötesinde, bütün korunmuş içsellik hayallerimizin özel değerinin doğrulanması olacak içsel ve somut bir öz bulabilir miyiz? İşte, temel mesele bu.

Bu meseleyi çözmek için evi, yargıların ve kurulan düşlerin etkisine sokabileceğimiz bir “nesne” olarak ele almak yeterli olmaz. Bir fenomenolog, bir psikanalist ve bir psikolog için (bu üç bakış açısı, içerik bakımından giderek azalan zenginlik sırasına göre dizilmiştir) söz konusu olan, evleri betimlemek, resimsi yanlarının ayrıntılarını vermek ve konforlu olmalarının nedenlerini analiz etmek değildir. Ilk erdemlere, yani ilk ikamet etme işlevinin, bir şekilde, doğuştan benimsendiğini ortaya koyan erdemlere ulaşmak için, tam tersine betimleme sorunlarını aşmak gerekir (bu betimleme ister nesnel ister öznel olsun, yani ister olguları ister izlenimleri dile getirsin). Coğrafyacılar ya da etnograflar çok farklı yerleşim türleri betimleyebilirler. Bu farklılıklar karşısında fenomenolog, güvenli, dolaysız ve merkezde yer alan mutluluk filizini ele geçirmek için gereken tüm çabayı gösterir. Her konutta, hatta şatoda bile ilk kabuğu bulmak; budur işte fenomenoloğun en başta gelen görevi.

Bizi, bulunmaktan hoşnut olduğumuz bir yere bağlayan ince ayrımların her birinin derin gerçekliğini belirlemek istediğimizde, birbiriyle kesişen ne çok sorun çıkar karşımıza! Bir fenomenolog ince ayrımı, ilk fışkıran psikolojik fenomen olarak kabul etmelidir. Ayrım, ek olarak yapılan yüzeysel bir renklendirme değildir. Dolayısıyla yaşadığımız mekânı, yaşamın tüm diyalektikleriyle uyum içinde nasıl doldurduğumu-zu, “dünyanın bir köşesine” gün be gün nasıl kök saldığımızı söylemek gerekir.

Çünkü ev, bizim dünyadaki köşemizdir. Çok kez söylendiği gibi, ilk evrenimizdir. Ev, gerçek bir kozmozdur. Kelimenin tam anlamıyla bir kozmozdur. Kendi içselliği içinde ele alındığında, en mütevazı ev bile güzel değil midir? “Mütevazı yuva”ları betimleyen yazarlar, mekânın potikasına ait bu unsura sık sık değinir. Ama bunun üstünde pek az dururlar. Mütevazı yuvada betimlenecek pek az şey olduğu için, burada fazla kalmazlar. Mütevazı yuvayı güncelliği içinde nitelerler ama ilkeliğini gerçekten yaşamazlar; düşlemeyi benimseyince zenginin de fakirin de, herkesin malıdır bu ilkellik.

Ancak bizim erişkin yaşamımız ilk edinimlerden o kadar yoksundur ve insan kozmozunun (anthropocosmique) buradaki bağları o kadar gevşektir ki, bu bağların evin evreniyle kurduğu ilk ilişkiyi hissedemeyiz bile. Ben ile ben-olmayan arasındaki diyalektik oyun sayesinde bir evren bulan, soyut biçimde “dünyalaştıran” filozoflar da yok değildir. Kesin olarak söylemek gerekirse, bu filozoflar evden önce evreni, kovuktan önce ufku bilirler. Oysa hayallerin gerçek başlangıç noktaları, eğer bunları fenomenolojik yöntemle inceliyorsak, ikamet edilen mekânın ne tür değerlere sahip olduğunu, beni koruyan ben-olmayanı somut olarak gösterecektir bize.

Gerçekten de burada, hayallerini keşfetmemiz gereken bir karşılıklılığa varıyoruz: gerçekten ikamet edilen her mekân, kendinde ev kavramının özünü barındırır. Yapıtımız boyunca, varlık en küçük bir barınak bulduğunda, hayal gücünün bu yönde nasıl çalışmaya başladığını göreceğiz: hayal gücünün, ele gelmez gölgelerden “duvarlar” ördüğünü, korunma yanılsamalarıyla içini rahatlattığını ya da tersine, kalın duvarlar ardında korkudan tir tir titrediğini, en sağlam surlardan kuşkulandığını göreceğiz. Kısacası barınan varlık, barınağının sınırlarını, en bitip tükenmez diyalektik içinde duyulur hale getirir. Evi gerçekliği ve sanallığı içinde, düşünceleri ve hülyalarıyla yaşar.

Fenomenolojik Çalışma.

Kavramlar.

Imago Mundi.

sebepsiz hüzün hocamdı
loş odalar mektebinde
harem ağaları lalaydı
kara sevdâma
uyudum
büyüdüm
ve nûrusiyâha ağladım

nûrusiyâha ağladığım zaman
annem sûzudilâra idi
ve babam bir tambur
annem sustu
babam küstü
ama ben niçin hâlâ nûrusiyâha ağlarım
nûrusiyâaah
nûrusiyâaahhh

Seçme Şiirler, Asaf Hâlet Çelebi, Everest

Romanı ödülü almadan okudum.

Çarpıldım.

Bitirdiğimde çok uzun bir süre hareketsiz yatak odamın tavanına baktım ve ağladım.

Devamlı David Szalay’un “Flesh” Çalma Listesi’ni dinliyorum, István sanki hep benimle.

Edebiyatın güzelliği işte bu.

Sadece yazarı David Szalay’unkini değil “daimon”ların dehasını bedenlemiş -ismiyle…

Read more

Robert Bly’dan bu şiiri sizlerle paylaşmak istedim.

Türkçe çevirisini bulamadım, keşke biri çevirse.

Sevgiyle,

Sepin

EARLY MORNING IN YOUR ROOM

It’s morning. The brown scoops of coffee, the wasplike

Coffee grinder, the neighbors still asleep.

The gray light as you pour gleaming water—

It seems you’ve travelled years to get here.

Finally you deserve a house. If not deserve

It, have it; no one can get you out. Misery

Had its way, poverty, no money at least;

Or maybe it was confusion. But that’s over.

Now you have a room. Those light-hearted books:

The Anatomy of Melancholy, Kafka’s Letter

To His Father, are all here. You can dance

With only one leg, and see the snowflake falling

With only one eye. Even the blind man

Can see. That’s what they say. If you had

A sad childhood, so what? When Robert Burton

Said he was melancholy, he meant he was home.

Morning Poems, Robert Bly, Harper Perennial, 1998

Mart & Nisan Postası burada. Ancak yazabildim. Zaten pek bir haber de yok bende bu iki aydan.

Mayıs Postası’nda görüşene dek kendinize iyi bakın.

İyi bayramlar, iyi tatiller herkese.

Sepin

Yazmak & Düşünmek İşleri

- Metinlerinden birini yazdığım Monologlar Müzesi Kuğugölü oynanmaya başlandı. Moda’da - Nesin Vakfı Projesi, Moda Caddesi no 63 adresinde.

Gitmek isterseniz detaylar şurada: Kuğugölü

- Dil dersleri ve sanat teori dersleri devam. Kuvvet antrenmanı ve yürüyüşler işten güçten aksadı.

- Bilgi Üniversitesi’nde Serhan Ada’nın dersine konuk oldum. Öğrencileriyle yazmak üzerine sohbet ettik.

Poetika Yazı Kulübü

- Poetika Yazı Kulübü’nde bir yenilik var. Kulüpte artık Dartington College of Arts/Plymouth Üniversitesi’ndeki yüksek lisansımdan devşirme yazı pratikleri paylaşıyorum. Belirli bir metafor etrafında, edebi ve sanatsal kaygıları bir kenara bırakarak yazıyor ve yazdıklarımız üzerinden sohbet ediyoruz. Her ay iki buluşma var. Diğer detayları bu gönderinin en altına kopyaladım.

Aramıza katılmak isterseniz şuradan başlayabilirsiniz:

Kurmaca / Tiyatro

- Beklenen Dargın Anılar

2383 Yapım & Kadıköy Emek Tiyatrosu

Yazan: Talin Azak

Yöneten: Ahmet Sami Özbudak

Oyuncu: Pınar Yıldırım

Pınar Yıldırım Monologlar Müzesi Pavyon oyunundaki performansıyla 28. Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri'nde "Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu" ödülünü kazandı.

Tören konuşmasında ekonomik zorluklara dikkat çekti, ödülünü Gezi Parkı davası tutuklusu Can Atalay'a ithaf etmişti.

Konuşma şurada:

Pınar Yıldırım / Tören Konuşması

Poetika Yazı Kulübü Hakkında

Poetika Yazı Kulübü’nde kavramlar üzerine ve belirli bir metafor etrafında, edebi ve sanatsal kaygıları bir kenara bırakarak yazıyor -bazen çizenler, fotoğraf çekenler de oluyor- buluşmalarda yazdıklarımızı okuyor ve üzerine tartışıyoruz. Bunun herkese ne kadar iyi geldiğini yazarak anlatmak zor.

Bir yandan zamanla Poetika’nın kendi metaforları ortaya çıkıyor, “dikiş makinası” ve “hırka” gibi. Yani üretim kendi dilini kuruyor.

Yazıları Poetika Journal adını verdiğim dijital fanzin sayılarında biriktiriyoruz. Adı “Poetika Journal” çünkü journal İngilizcede hem dergi, gazete hem de günlük demek. Bu ikinci anlamıyla Poetika Journal bir kayıt alma ve unutmama akdi.

Not: Hiçbir şey yazmadan dinleyici olarak katılım da mümkün, birçok katılımcı dinlemeye geliyor.

Poetika Yazı Kulübü’ne Üyelik

Poetika Yazı Kulübü’ne -Poetika’ya- ücretli ya da ücretsiz üye olabiliyorsunuz, şurada: Poetika Üyelik

Poetika Master ve Poetika Forum yani aylık buluşmalar, Poetika Journal yazarlığı, Poetika Mektep ve Poetika Podcast sadece ücretli üyelere açık.

Poetika Journal okurluğu, Poetika Denemeler, Poetika Edebiyat, Poetika x Friends ve Posta Poetika ücretli ve ücretsiz tüm üyelere açık.

Aylık üyelik ücreti 3,5 pound (güncel kurla 216 TL), yıllık 30 pound (güncel kurla aylık 154 TL’ye denk). Ücretler yabancı para çünkü Substack’in ödeme platformu Stripe Türkiye’de çalış(a)mıyor.

Sadece iletişim amaçlı kullandığımız bir whatsapp grubu var, geyik yasak, katılmak isterseniz buraya tıklayın lütfen: Poetika Whatsapp Grubu

Görüşmek üzere, hoşça kalın.

Sepin

Annenizin İzi / Çocukluğun İzi size neler yazdırıyorsa, bırakın aksın.

Son yazı kulübü buluşmasında konuştuğumuz gibi, Beckett usulü, önce yazın, sonra düşünün.

Berna’nın bu yazısı belki ilham verebilir.

Berna

Poetika Journal: Annenin Çocukluğu

Annemin çocukluğunun geçtiği ev, anneannemin yattığı mezarlığın tam karşısında…

Read more

5 months ago · 14 likes · 3 comments · Berna The Rebel

Kreatif Yazar

Peotika Journal #8

Bir varmış…

Read more

3 months ago · 5 likes · 3 comments · Serda

Berna

Poetika Journal: İz

14-15 yaşlarında olmalıyım…

Read more

2 months ago · 7 likes · 8 comments · Berna The Rebel

İzlediğiniz oyun, film, gezdiğiniz sergi, gittiğiniz bir konserle alakalı izlenimlerinizi burada arşivleyeceğiz.

Her zamanki gibi yorumlara Substack yazısı olarak bırakırsanız, ben ana metine ekleyeceğim.

Sevgiyle,

Sepin

Kreatif Yazar

Poetika Turşu #1

“Ben bir renk ressamıyım. Güneş de renkleri öldürdüğü için tabiatı havanın karardığı, bulutların biriktiği veya yağmurdan sonra toprağın, ağaçların ve binaların yıkandığı, renklerin meydana çıktığı saatlerde sevmekliğim bu yüzden olabilir. Koyu tonları da daha çok bu tonlar arasında uygun yerlere konulan ışıkların veya alttan gelen aydınlanmanın olgun c…

Read more

2 months ago · 2 likes · 4 comments · Serda

Kreatif Yazar

Poetika Turşu #2

Şaşırtıcı bir şekilde bu serinin ikinci yazısını yazıyorum. Meğer gezmek için de böyle bir itelemeye ihtiyacım varmış. Normalde gezmeyi sevmem. Benim için her şey büyük bir kaygı meselesi çünkü. Kolay gidilmeli, kolay gelinmeli, kalabalık saatler olmamalı, mümkünse bir hafta önceden bilmeliyim filan. Yani bu en sevdiğim arkadaşımla buluşacak olsam bile …

Read more

2 months ago · 2 likes · 2 comments · Serda

Berna

Büyüyünce Oynadığım Oyunlar: Find Spyo

Oldum olası graffiti çok severim. Gördüğümde de fotoğrafını çekerim. Tabi önceden telefonlarımız fotoğraf çekmiyorken, sadece bakar ve gülümserdim. Ama sonra işte, elimizde fotoğraf makinesi ile dolaşır hale gelince, artık sadece görünce gördüğümüze inanmıyoruz. İlla telefonda da bir kopyası dursun istiyoruz. Ben öyleyim en azından ama bu yazını konusu …

Read more

3 months ago · 12 likes · 9 comments · Berna The Rebel

Berna

Elinor

Dükkanın önünde durdum. Dışarıya askılarla rengarenk elbiseler asılmıştı. Camda “Elinor Infred” yazıyordu, üstte ise kırmızı büyük harflerle “Elbiseler…

Read more

a month ago · 14 likes · 13 comments · Berna The Rebel

Önce düşün, sonra yaz.

Beckett. Önce dans eti, sonra düşün.

Sabah sayfaları.

Sabah sayfaları ve Metafor.

Köy ve Orman / Yaban / Bilinç Dışı.

Read more

Alternatif 1

Yazmadığınız bir Poetika Journal sayısı varsa onu tamamlayın.

Alternatif 2

- Bugüne kadar farklı Poetika Journal sayılarına yazdığınız bütün yazılara geri dönün. Onları okuyun, sesli olabilir.

- Üzerine bir gece yatın. Ya da birkaç gece, ne kadar gerekirse. Yazılardaki zıtlıkları, ikilikleri, tezatları, benzerlikleri, bağları bulun. İşaretleyin.

- Bunların üzerine de yatın. İçinizde demlensinler.

- Sonrasında içinizde belirivereni bulmaya çalışın. Bir metafor, bir imge, bir sözcük.

- Ne geliyorsa, geldiyse onu yanınızda taşıyın.

Kreatif Yazar

Poetika Journal #7

Geçmiş yazılara bakmak, yeni bir konuda yazmamak iyi geldi. Önce hepsini PDF yapıp tabletten okudum. Sonra dikkatimi çeken sözcükleri işaretledim. Bazıları tekrar edenlerdi, ama çokça fiile ellerim gitti. Eylem adamıyım vesselam! Durdum mu kendimi dinlemekten korkuyorum. Kendimi dinlemek iyi değil. Beynimin işlerine şaşırıyorum. Bazen kendini dinlemek i…

Read more

3 months ago · 2 likes · 1 comment · Serda

Graduated from Üsküdar American Academy and the Department of Management at Boğaziçi University. She went on to complete an MA at Plymouth University’s Dartington College of Arts, where she focused on oral and written stories, working closely with the British writer Martin Shaw on her thesis.

Her novel Hoyrat was published in 2024, following her earlier work Ağıtların Tanrısı (2021). In her children’s Noa series, she explores themes of death, grief, and impermanence. She writes on contemporary world literature for OT Magazine and lives in Istanbul with her two children.

Boğaziçi Üniversitesi Nazım Hikmet Kültür ve Araştırma Merkezi

18 Aralık 2024

Pandora’nın Merakı, Eylül Görmüş, Bloomberg

26 Haziran 2024

Doğan Kitap, Cem Erciyes

26 Temmuz 2024

Yazıdaki Diyalektik:

Prometheus ve Epimetheus

Önce yap, sonra düşün

Read more